श्री नवरात्र घटस्थापना शास्त्रोक्त पूजा
पूजेसाठी साहित्य
धान्य पेरण्यासाठी भांडे , अत्तर , ताम्हण , पळी , पाणी , विड्याची पाने , कलश , पंचपात्र , कुंकू , आंब्याचे डहाळे , अगरबत्ती , धूप , नारळ , हळद , चंदन , कापूर ,
फळे , निरांजने , समई , पंचामृत ,
दूध , दही , साखर , गूळ , फुलांच्या माळा , फुले , तूप , तेल
, तांदूळ , धान्ये , माती , सुटे पैसे.
घटस्थापना
वेदांची प्रार्थना वेदीला हात लावून मंत्र म्हणावा- ॐ मही द्यौ: पृथिवी च न ऽइमं यज्ञं मिमिक्षताम । पिपृतान्नो भरीमभि: ॥
कलश स्थापना- ॐ आकलशेषु धावति पवित्रे परिषिच्यते । उक्थैर्यज्ञषु वर्धते ।।
कलशात पाणी घालावे- ॐ इम मे गंगे यमुने ॐ इम मे गंगे यमुने सरस्वती शुतुद्रि स्तोमं सचत ा परुषण्या । असिक्न्यामरुद्वृधे वितस्तयर्जीकीये शृणृह्या सुषोमया।
कलशात गंध घालणे- ॐ गन्धद्वारां दुराधर्षां नित्यपुष्टां करीषिणीम्। ईश्वरीं सर्वभूतानां तामिहोपह्वये श्रियम्॥
हळद, आंबे हळद, नागरमोथा इत्यादि औषधि घालावी शक्य ति‍तक्या औषधि कलाशात घालून मंत्र म्हणावा- ॐ या औषधी: पूर्वा जाता देवेभ्य स्त्रियुगं पुरा मनैनु वभ्रूणामह ग्वंग शतं धामानि सप्त च ॥
दुर्वा घालणे पुढील मंत्र म्हणून कलाशात दुर्वा घालाव्या ॐ काण्डात्काण्डा तप्ररोहन्ती परुषः परूषस्परि । एवा नो दुर्वे प्रतनु सहस्त्रेण शतेन च ॥
कलशावर ठेवणे पुढील मंत्र म्हणून पल्लव ठेवावा- ॐ अश्वत्थेवो निषदन पर्णेवोवसतिष्कृता । गोभाजइत्किलासथ यत्सवनथ पुरुषं ।
मृत्तिका अर्थात माती कलाशात घालणे ॐ स्योना पृथिवी भवानृक्षरानिवेशवी: । यच्छान: शर्मसप्रथ: ।।
दोन सुपार्‍या घालत हे मंत्र म्हणावं- ॐ याः फलिनीर्या अफला अपुष्पा याश्‍च पुष्पिणीः । बृहस्पतिप्रसूतास्ता नो मुञ्चन्त्व हसः ॥
पंचरत्ने किंवा तदभावी तांब्याची पाच नाणी घालणे ही घालताना पुढील मंत्र म्हणावा ॐ सहिरत्नानि दाशुषे सुवाति सविता भग: । तं भागं चित्रमीमहे ।।
सोन्याचे व रुपयांचे नाणे घालणे ॐ हिरण्यरुप: सहिरण्य संहगपान्नपात्सेदुहिरण्यवर्ण: । हिरण्यात् परियोनेर्निषद्या हिरण्यदाददत्यन्नमस्मै ।।
गंध-फूल-अक्षता हळद- कंकुं आणि पंचामृत घालणे हे सर्व पदार्थ घालताना मंत्र म्हणावा- ॐ युवा सुवासा: परिवीत आगात् स उ श्रेयान्‍ भवति जायमान: । तं धीरास: कवय उन्नयति स्वा ध्यो 3 मनसा देवयंत: ।।
पूर्णपात्र म्हणजे ताम्हणात तांदूळ भरुन ते पात्र कलशावर ठेवणे हे ठेवताना मंत्र म्हणावा- ॐ पूर्णादर्विपरापत सुपूर्णा पुनरापत । वस्नेव विक्रीणा वहाऽइषमूर्ज शतक्रतो ।।
या प्रमाणे कलश स्थापना झाल्यावर त्या कलश ावर कुंकवाने अष्टदल काढावे. आणि ''श्रीवरुणाय नम: सकलपूजार्थे गंधाक्षत-पुष्पं समर्पयामि'' असे म्हणून त्या घटाला गंध-फुल-अक्षता वहाव्या.
यानंतर त्या पूर्णपात्रामध्ये देवीची किंवा आपल्या मुख्य कुलदेवाची मूर्ती ठेवावी. तसे शक्य नसल्यास त्या कलशावर नारळ ठेवावा म्हणजे हे देवतास्थापन पूर्ण झाले.
अंकुरारोपण घटस्थापना झाल्यावर त्या घट किंवा कलशाभोवती बारीक तांबडी माती पसरावी आणि त्या मातीत नवधान्य-भात, गहू, जोंधळे, मका, मूग, हरभरे इत्यादी परावे आणि पुन्हा माती पसरवावी. यावेळी म्हणवाचये मंत्र
ॐ स्योना पृथिविभवानृक्षर निवेशनी। यच्छा नः शर्म्म सप्रथाः । ॐ येनतोकाय तनयाय धान्यं । बीजं वहध्वे आक्षितं । अस्मभ्यं तध्दत्तन यद्वईमहे राधो विश्वासु सौभागम् ।। ॐ पर्जन्याय प्रगायत दिवस्पुत्राय मीळहुषे । स नोयवसमिच्छतु ।। ॐ वर्षतुते विभावरि दिवो अभ्रस्य् विद्युत: । र ोहंतु सर्व बीजान्यव ब्रह्मविषो जहि।।
हे मंत्र म्हणून त्यावर पाणी शिंपडावे. अंकुर पिवळा येण्यासाठी हळदीचे पाणी करुन शिंपणे किंवा मूळ धान्यच हळदीच्या पाण्यात थोडा वेळ भिजत घालून नंतर रुजत घालावे.
घटप्रार्थना धान्य रुजत घातल्यावर घटप्रार्थना करताना म्हणावयाचे मंत्र- देवदानव संवादे मथ्यमाने महोदधौ । उत्पन्नौऽसि तदा कुंभ विधृतो विष्णुना स्वयम ॥१॥ त्वत्तोये सर्वतीर्थानि देवा: सर्वे त्वयि स्थिता: । त्वयि तिष्ठन्ति भूतानि त्वयि प्राणा: प्रतिष्ठता: ॥२॥ शिवः स्वयं त्वमेवासि, विष्णुस्त्वं च प्रजापतिः । आदित्या वसवो रुद्रा, विश्वेदेवाः सपैतृकाः ॥३॥ त्वयि तिष्ठन्ति सर्वेऽपि, यतः कामफलप्रदाः । त्वत्प्रसादादिमं यज्ञं, कर्तुमीहे जलोद्भव । सान्निध्यं कुरु मे देव! प्रसन्न भव सर्वदा ॥४॥ आगच्छ वरदे देवि दैत्यर्दनिषूदनि । पूजां गृहाण सुमुखि नमस्ते शंकरप्रिये ।। सर्वत ीर्थमयं वारि सर्वदेवसमन्तिम् । इमं घटं समागच्छ सानिध्यमिह कल्पया ।।