शिवलीलामृत अध्याय तिसरा

श्रीगणेशाय नमः ॥

जय जय शिव मंगलधामा । निजजनहृदयआरामा । चराचरफलांकितद्रुमा । नामाअनामातीत तू ॥ १ ॥

इंदिरावरभगिनीनीमनरंजना । षडास्यजनका शफरीध्वजदहना । ब्रह्मानंद भाललोचना । भवभंजना त्रिपुरांतका ॥ २ ॥

हे शिवसद्योजात वामघोरा । तत्पुरुषा ईशान ईश्वरा। अर्धनारीनटेश्वरा । गिरिजारंगा गिरीशा ॥ ३ ॥

गंगाधरा भोगिभूषणा । सर्वव्यापका अंधकमर्दना । परमातेता निरंजना । गुणत्रयविरहित तू ॥ ४ ॥

हे पयःफेनधवल जगज्जीवन । द्वितीयाध्यायीं कृपाकरून । अगाध सुरस आख्यान । शिवरात्रीमहिमा वर्णविला ॥ ५ ॥

यावरी कैसी कथेची रचना । वदवीं पंचमुकुट पंचानना । शौनकादिकां मुनिजनां । सूत सांगे नैमिष्यारण्यीं ॥ ६ ॥

इक्ष्वाकुवंशी महाराज । मित्रसहनामें भूभुज । वेदशास्त्रसण्पन्न सतेज । दुसरा बिडौजा पृथ्वीवरी ॥ ७ ॥

पृतनावसनेंकरून । घातलें उर्वीस पालाण । प्रतापसूर्य उगवला पूर्ण । शत्रुभणें मावळलीं ॥ ८ ॥

तो एकदा मृगयाव्याजेंकरून । निघाला धुरंधर चमू घेऊन । फ़्होरांदर प्रवेश्ला विपिन । तों सावजें चहूकडून उठलीं ॥ ९ ॥

व्याघ्र वृक रीस वनकेसरी । मृग मृगी वनगौ वानर वानरी । शशकजंबुकांच्या हारी । संहारीत नृपवर ॥ १० ॥

चातक मयूर बदक । कस्तुरीकुरंग जवादिबिडालक । नकुल राजहंस चक्रवाक । पक्षी श्वापदे धावती ॥ ११ ॥

नृपे मारिले जीव बहुवस । त्यात एक मारिला राक्षस । महाभयानक तामस । गतप्राण होऊनि पडियेला ॥ १२ ॥

त्याचा बंधु परम दारुण । तो लक्षिता झाला दुरोन । मनी कापट्य कल्पून । म्हणे सूड घेईन बंधूचा ॥ १३ ॥

मित्रसह पातला स्वनगरास । असुरे धरिला मानववेष । कृष्णवसनवेष्टित विशेष । दर्वी स्कंधी घेऊनिया ॥ १४ ॥

नृपासी भेटला येऊन । म्हणे मी सूपशास्त्री परम निपुण । अन्न शाका सुवास करीन । देखोन सुर नर भूलती ॥ १५ ॥

राये ठेविला पाकसदनी । त्यावरी पितृतिथी लक्षुनी । गुरु वसिष्ठ घरालागुनी । नृपश्रेष्ठे आणिला ॥ १६ ॥

भोजना आला अब्जजनंदन । तो राक्षसे कापट्य स्मरून । शाकांत नरमांस शिजवून । ऋषीस आणून वाढिले ॥ १७ ॥

त्रिकाळज्ञानी वसिष्ठमुनी । सकळ ऋषींमाजी शिरोमणी । कापट्य सकळ जाणुनी । मित्रसह शापिला ॥ १८ ॥

म्हणे तू वनी होई राक्षस । जेथे आहार न मिळे निःशेष । मी ब्राह्मण मज नरमांस । वाढिले कैसे पापिया ॥ १९ ॥

राव म्हणे मी नेणे सर्वथा । बोलावा सूपशास्त्री जाणता । तव तो पळाला क्षण न लागता । गुप्तरूपे वना आपुल्या ॥ २० ॥

राव कोपला दारुण । मज शापिले काय कारण । मीही तुज शापीन म्हणोन । उदक करी घेतले ॥ २१ ॥

तव रायाची पट्टराणी । मदयंती नामे पुण्यखाणी । रूपे केवळ लावण्यहरिणी । चातुर्य उपमे जेवी शारदा ॥ २२ ॥

मदयंती म्हणे राया । दूरदृष्टी पाहे विचारूनिया । शिष्ये गुरूसी शापावया । अधिकार नाही सर्वथा ॥ २३ ॥

गुरूसी शाप देता निर्धारी । आपण नरक भोगावे कल्पवरी । राव म्हणे चतुर सुंदरी । बोललीस साच ते ॥ २४ ॥

म्हणे हे उदक खाली टाकू जरी । तरी पीक न पिके दग्ध होय धरित्री । मग आपुल्याच प्रपदांवरी । जल टाकी मित्रसह ॥ २५ ॥

तो जानूपर्यंत चरण । दग्ध झाले कृष्णवर्ण । कुष्ठ भरला मग तेथून । कल्माषपाद नाम त्याचे ॥ २६ ॥

वसिष्ठे जाणोनि वृत्तान्त । रायासी उ:शाप देत । म्हणे द्वादशवर्षी होशील मुक्त । येसी स्वस्थाना आपुल्या ॥ २७ ॥

गुरू पावला अंतर्धान । मग कल्माषपाद राक्षस होऊन । क्षुधाक्रांत निशिदिन । वनी भक्षी जीव सर्व ॥ २८ ॥

परम भयानक असुर । विशाळ देह कपाळी शेंदुर । विक्राळ वदन बाहेर शुभ्र । दंतदाढा वाढलिया ॥ २९ ॥

जीव भक्षिले आसमास । वनी हिंडता तो राक्षस । एक ब्राह्मणकुमर डोळस । द्वादशवर्षी देखिला ॥ ३० ॥

सवे त्याची ललना चिमणी । दोघे क्रीडती कौतुके वनी । तव तो ब्राह्मणपुत्र राक्षसे धरूनी । भक्षावया सिद्ध झाला ॥ ३१ ॥

तव त्याची वधू काकुळती येत । अरे तू मित्रसह राजा पुण्यवंत । गोब्राह्मणप्रतिपाळक सत्य । माझा कांत मारू नको ॥ ३२ ॥

गडबडा लोळे सुंदरी । करुणा भाकी पदर पसरी । सवेचि जाऊनि चरण धरी । सोडी झडकरी पति माझा ॥ ३३ ॥

पतीस भक्षू नको राजेंद्रा । महत्पाप घेऊ नको एकसरा । स्वर्गमार्ग तरी चतुरा । कैसा पावसी अंतकाळी ॥ ३४ ॥

ऐसी करुणा भाकिता कामिनी । निर्दये भक्षिला तेच क्षणी । अस्थिपंजर टाकुनी । तियेपुढे दीधला ॥ ३५ ॥

तव ती दुःखेकरोनी । आक्रोशे कपाळ पिटी धरणी । मृत्तिका घेवोनि घाली वदनी । कोण वनी सावरी तीते ॥ ३६ ॥

मग तिने शाप दिधला रायाते । जो अलोट विधिहरिहरांते । म्हणे मदयंतीसंगसुरते । प्राण जाईल तेचि क्षणी ॥ ३७ ॥

कोणे एके स्त्रीचा संगसोहळा । तुज न घडो रे चांडाळा । ऐसा शाप वदोनि ते वेळा । केल्या गोळा अस्थी पतीच्या ॥ ३८ ॥

तत्काळ प्रवेशली अग्नी । इकडे द्वादशवर्षी शापमुक्त होऊनि । राव स्वनगरा येऊनी । वर्तमान सांगे स्त्रियेसी । ॥ ३९ ॥

येरी कपाळ पिटी आक्रोशेकरोन । म्हणे झाले वंशखंडन । पतीस म्हणे ब्रह्मचर्य धरून । प्राण आपुला रक्षी का ॥ ४० ॥

अनिवार अत्यंत मन । न करी कोणे स्त्रियेसी संभाषण । खदिरांगाराची सेज आजपासून । झाली तुजलागी जाण पा ॥ ४१ ॥

परम तळमळी राजेंद्र । जैसा सापळा कोंडिला व्याघ्र । की त महाभुजंगाचे दंत समग्र । पाडोनि गारुडी दीन करी ॥ ४२ ॥

की नासिकी वेसण घालून । महावृषभ करिती दीन । की बनी निरंकुश वारण । धरून क्षीण करिती मग ॥ ४३ ॥

तैसा कल्माषपाद भूप । होऊनि राहिला दीनरूप । पुढे प्रकाशावया कुळदीप । आपण धर्मशास्त्र पाहातसे ॥ ४४ ॥

तेथींचे पाहोनि प्रमाण । वसिष्ठे मदयंतीस भोग देऊन । अमोघ वीर्य पडता पूर्ण । दिव्य पुत्र जाहला ॥ ४५ ॥

तेणे पुढे वंश चालिला । असो तो राव मृगयेस निघाला । यथारण्य तथा गृह वाटे नृपाला । भोग त्यजिले सर्वही ॥ ४६ ॥

मनात मनोजविकार उठत । विवेकांकुशे कामइभ आवरीत । म्हणे स्त्रीस वैधव्य मज मृत्य । ते कर्म सहसा न करावे ॥ ४७ ॥

आपुली कर्मगति गहन । प्राक्तन विचित्र दारुण । देवावरी काय बोल ठेवून । भोगिल्यावीण न सुटेचि ॥ ४८ ॥

ऐसा राव उदासयुक्त । वनी हिंडता मागे पहात । तो पिशाच भयानक अत्यंत । रायापाठी उभे सदा ॥ ४९ ॥

दंपत्ये पूर्वी मारिली । ती ब्रह्महत्या पाठीसी लागली । राजा तीर्थे हिंडता सकळी । परी कदाकाळी न सोडी ॥ ५० ॥

न सोडी स्वप्नी जागृतीत । महाविक्राळ दात करकरा खात । राये व्रते केली त बहुत । दान देत बहुसाल ॥ ५१ ॥

ऐसा हिंडता राव भागला । मिथुलानगरासमीप आला । वनश्री देखता आनंदला । परी ब्रह्महत्या पाठीसी उभी ॥ ५२ ॥

वृक्ष लागले बहुत । आम्रवृक्ष फळभारे डोलत । पोफळी रातांजन विराजित । केळी नारळी खर्जुरिया ॥ ५३ ॥

चंपक जाई जुई मालती । मोगरे पुन्नागराज शेवंती । मलयागर कृष्णागर जाती । जपा करवीर कोविदार ॥ ५४ ॥

वड पिंपळ औदुंबर । पारिजातक बकुल देवदार । कपित्थ बिल्व अंजिर । अर्जुन पिचुमंद कदंब ते ॥ ५५ ॥

ऐसिया वनामाजी नृपती । क्षण एक पावला विश्रांती । परी ते पाठीसी पापमती । ब्रह्महत्या उभी असे ॥ ५६ ॥

तो उगवला भाग्यवासरमणी । की निधान जोडे रंकालागुनी । की क्षुधितापुढे उचंबळोनी । क्षीराब्धि जैसा पातला ॥ ५७ ॥

की मरतियाच्या मुखात । अकस्मात घातले अमृत । की चिंताग्रस्तासी प्राप्त । चिंतामणी जाहला ॥ ५८ ॥

तैसा तापसियांमाजी मुकुटमणी । शिष्यमांदी सवें घेऊनी । महाराज तपस्वी गौतममुनी । तये स्थानी पातला ॥ ५९ ॥

राये घातले लोटांगण । दाटला अष्टभावेकरून । उभा ठाकला कर जोडून । करी स्तवन प्रीतीने ॥ ६० ॥

सहज होता संतदर्शन । पापे संहारती संपूर्ण । तू विलोकिसी जरी कृपा करून । तरी रंक सहस्रनयन होय ॥ ६१ ॥

यावरी तो महाराज गौतम । कल्माषपादा पुसे कुशलक्षेम । राज्य राष्ट्रज प्रजा अमात्य परम । सुखेकरून नांदती की ॥ ६२ ॥

ब्राह्मण क्षत्रिय वैश्य शूद्र । स्वधर्म आचरती की समग्र । पशु सेवक पुत्र कलत्र । समस्त सुखरूप आहेत की ॥ ६३ ॥

राव म्हणे आपुले कृपेकरून । समस्त आहेत क्षेमकल्याण । परंतु आलासी वाटते दुरून । आनंदघन दिसतोसी ॥ ६४ ॥

तुझ्या दर्शने मज वाटे सत्वर । ब्रह्महत्या दूर होईल समग्र । मग पूर्वकर्म आपुले दुस्तर । ऋषीप्रती निवेदिले ॥ ६५ ॥

गौतम म्हणे परम पवित्र । भूकैलास गोकर्णक्षेत्र । तेथूनि मी आलो अपार । महिमा तेथींचा न वर्णवे ॥ ६६ ॥

ॐकाररूपे कैलासनाथ । भवानीसहित तेथे नांदत । सुर असुर किन्नर सेवीत । अर्धमात्रापीठ जे ॥ ६७ ॥

त्या गोकर्णींचे शिवदर्शन । ब्रह्मादिकां दुर्लभ जाण । तेथे इंदिरेसहित जनार्दन । तप गहन आचरत ॥ ६८ ॥

कोटिसूर्यांची प्रभा । मृडानीसहित शिव उभा । कैवल्यगर्भाचा पूर्ण गाभा । तेथींची शोभा ने वर्णवे ॥ ६९ ॥

इंद्र सनकादिक ब्रह्मपुत्र । तेथेचि वसती अहोरात्र । जेथींचे पाषाण तरुवर । समग्र निर्जर अवतरले ॥ ७० ॥

सत्यवतीहृदयरत्न । जेथे करी अनुष्ठान । वसिष्ठ भृगु जामदग्न्य । गोकर्णक्षेत्री सदा वसती ॥ ७१ ॥

पहावया मृडानीनायक । मंडपघसणी होतसे देख । नारद तुंबरु गायक । जेथे गाती शिवलीला ॥ ७२ ॥

गोकर्णाभोवते समग्र । उभे अखंड देवांचे भार । मुखे गर्जती शिव हर हर । आनंद थोर होतसे ॥ ७३ ॥

ऋषि करिती वेदघोष । अष्टनायिकांचे नृत्य विशेष । किन्नर गंधर्व गायक सुरस । तोषविती महेशाते ॥ ७४ ॥

ते अति उत्तम स्थान । तेजोमय प्रकाश गहन । नाना वृक्ष लागले सघन । कैलासभुवन प्रत्यक्ष ॥ ७५ ॥

शुभ्र सिंहासन लेखलखित । चारी द्वारे मणिमयखचित । ऐरावतारूढ अमरनाथ । पूर्वद्वारी तिष्ठतसे ॥ ७६ ॥

दक्षिणेसी रक्षी सूर्यनंदन । पश्चिमेसी वारुणीरमण । उत्तरेसी वैश्रवण । प्राणमित्र शिवाचा ॥ ७७ ॥

कर्पूरगौर भवानीसहित । घवघवीत तेजे विराजित । भूकैलास साक्षात । माहेर संत-साधकांचे ॥ ७८ ॥

त्या मूर्तीचे करावे ध्यान । त्याभोवते महासिद्धीचे पूजन । त्याभोवते कात्यायनीआवरण । अष्टभैरव पूजिजे ॥ ७९ ॥

द्वादश मित्र एकादश रुद्र । तेथेचि वसती अहोरात्र । अष्टवसु दिक्पाळ समग्र । जोडोनि कर उभे तेथे ॥ ८० ॥

अष्टसिद्धी नवनिधी कर जोडूनी । अखंड आराधिती पिनाकपाणी । रायासी म्हणे गौतममुनी । मीही वसतो सदा तेथे ॥ ८१ ॥

वरकड क्षेत्री लक्ष वरुषे जाण । तप आचरला निर्वाण । गोकर्णी एक दिन । होय प्रसन्न सदाशिव ॥ ८२ ॥

अमावास्या संक्रांति सोमवार । प्रदोष पर्वकाळ शिववास । समुद्रस्नान करिता समग्र । फळ होय सकळ तीर्थांचे ॥ ८३ ॥

रावण कुंभकर्ण बिभीषण । याही पूर्वी केले लेथे अनुष्ठान । ते निर्वाणलिंग दशानने जाण । कैलासाहूनि आणिले ॥ ८४ ॥

गणेशे स्थापिले ते लिंग । ऋषी म्हणती सूताते कथा सांग । ऐकावया लीला सुरंग । श्रवण वाट पाहती ॥ ८५ ॥

यावरी सूत वक्ता निपुण । रावणमातेसी कैकसी अभिधान । ती नित्य लिंगपूजनाविण जाण । उदक प्राशन न करीच ॥ ८६ ॥ पंचधान्यांचे पिष्ट करून । लिंग करी कामना धरोन । व्हावे रावणाचे कल्याण । जय संपूर्ण प्राप्त व्हावा ॥ ८७ ॥

शक्रे तिचे लिंग नेऊन । समुद्री टाकिले द्वेषे करून । त्यालागी रात्रंदिन । रावणमाता अन्न न घे ॥ ८८ ॥

रावण म्हणे मातेलागून । मी मुख्य आत्मलिंग आणितो जाऊन । कैलासाप्रती द्विपंचवदन । जाता झाला साक्षेपे ॥ ८९ ॥

तप आचरला दारुण । जो चतुःषष्टिकलाप्रवीण । जेणे वेदांची खंडे करून । सारासार निवडिले ॥ ९० ॥

चतुर्दशविद्यापारंगत । शिवासी आवडे अत्यंत । दशमुखे गायन अद्भुत । केले त्याणे स्वामीपुढे ॥ ९१ ॥

आपुले शिर छेदून स्वहस्ते । शिरांच्या तंती करूनि स्वरयुक्त । दशमुख गात प्रेमभरित । उमानाथ संतोषे जेणे ॥ ९२ ॥

राग उपराग भार्यांसहित । मूर्च्छना शरीर कंपित । सप्तस्वर ताल संगीत । शास्त्रप्रमाण गातसे ॥ ९३ ॥

गद्यपद्यरचना नाना कळा । गीत प्रबंध अखंड नाममाळा । गाता प्रीतीने शिवलीला । शंभु तोषला अद्भुत ॥ ९४ ॥

म्हणे प्रसन्न झालो दशमुखा । इच्छित माग तुज प्रिय जे का । दशकद्वयनयन म्हणे कामांतका । आत्मलिंग मज देई ॥ ९५ ॥

या त्रिभुवनात जे सुंदर । ऐसी ललना देई सुकुमार । ऐकून संतोषला कर्पूरगौर । भोळा उदार चक्रवर्ती ॥ ९६ ॥

कोटि चंद्रसूर्याची प्रभा पूर्ण । ऐसे लिंग काढिले हृदयातून । की ब्रह्मानंदरस मुरोन । दिव्य लिंग ओतिलें ॥ ९७ ॥

सहस्र बालसूर्य न पावती सरी । ऐसी प्रभा पडली दशदिशांतरी । दिधले रावणाचे करी । जे अतर्क्य ब्रह्मादिका ॥ ९८ ॥

जे मुनिजनांचे ध्येय ध्यान । जे सनकादिकांचे देवतार्चन । वेद शास्त्र पुराण । दिव्य लिंग वर्णिती ॥ ९९ ॥

जे त्रिगुणातीत परब्रह्म । जे अज अजित अनाम । सच्चिदानंद निर्वाणधाम । योगी आराम पावती जेथे ॥ १०० ॥

अनंत ब्रह्मांडे विचित्रे । जेणे रचिली इच्छामात्रे । ज्याकारणे भांडती वेदशास्त्रे । ते दिव्य लिंग पुरातन ॥ 10१ ॥

ते लिंग रावणे हाती घेऊन । म्हणे हे त्रिलोचन त्रिदोषशमन । लावण्यसागरींचे निधान । त्रिभुवनसुंदर ललना दे ॥ 10२ ॥

जी अपर्णेची अपर प्रतिमा । ऐसी देई मज सर्वोत्तमा । सच्चिदानंद पूर्णब्रह्मा । नामाअनामातीत तू ॥ 10३ ॥

शिव म्हणे इची प्रतिमा विशेष । निर्मू न शके विधीश । भोळा चक्रवर्ती महेश । म्हणे हेचि नेई अपर्णा तू ॥ 10४ ॥

रावणे श्री अवश्य म्हणोनी । स्कंधी घेतली स्कंदजननी । दिव्यलिंग हाती घेऊनी । लंकानाथ चालिला ॥ 10५ ॥

दक्षिणपंथे जाता सत्वर । गजबजिले सकळ सुरवर । गजानन स्कंद वीरभद्र । नंदिकेश्वर तळमळती ॥ 10६ ॥

म्हणती हे सदाशिव त्रिनयन । हे कैसे तुझे उदारपण । भवानी बैसलासी देऊन । पंचवदन हासतसे ॥ 10७ ॥

म्हणे तियेचा कैवारी वैकुंठनाथ । तो धावेल आता स्नेहभरित । इकडे भवानी स्तवन करीत । हे पद्मजतात धाव वेगी ॥ 10८ ॥

वारिजनयना इंदिरावरा । निगमागमवंद्या सुहास्यवक्त्रा । हे नीलपयोधरगात्रा । धाव वेगी सोडवी मज ॥ 10९ ॥

हे मधुकैटभनरकमुरभंजना । हे दशावतारधरा पीतवसना । हे मदनांतकमानसरंजना । हे जनार्दना जगद्गुरू ॥ ११० ॥

हे कोटिमनोजतात श्रीधर । असुरमर्दन परम उदार । ऐसे स्तवन ऐकता सर्वेश्वर । विप्ररूपे आडवा आला ॥ 1११ ॥

म्हणे धन्य धन्य द्विपंचवदना । कोठे मिळविली ऐसी ललना । दशमुख म्हणे हे अपर्णा । सदाशिवे दीधली ॥ १1२ ॥

विप्र म्हणे खाली उतरून । न्याहाळूनि पाहे इचे वदन । रावण पाहे तव ते कुलक्षण । अत्यंत कुरूप देखिली ॥ १1३ ॥

भुवयास आंठी अमंगळ पूर्ण । वृद्ध गाल बैसले दंतहीन । गदगदा विप्र हासे देखून । टाकोनि रावण चालिला ॥ १1४ ॥

मग रमाधवे तये स्थळी । स्थापिली माता भद्रकाळी । इकडे असुर शिवाजवळी । म्हणे स्त्री अमंगळ कैसी दीधली ॥ १1५ ॥

शिव म्हणे सत्य वचन । ते तुज नाटोपे कौटाळीण । अनंत ब्रह्मांडे दावून । सवेचि लपवील तत्त्वता ॥ १1६ ॥

मग श्रीधरे आंगीची मळी काढून । स्वहस्ते निर्मिली रूपसंपन्न । मयासुराचे उदरी जाण । उत्पन्न झाली तेच पै ॥ १1७ ॥

तिच्या स्वरूपाची प्रति । नाही नाही त्रिजगती । आंगीच्या सुवासे धावती । काद्रवेयचक्रे प्रीतीने ॥ १1८ ॥

तिचे नाम मंदोदरी । तिची प्रतिमा नाही उर्वीवरी । विंशतिनेत्राचे चत्वरी । पट्टमहिषी पतिव्रता ॥ १1९ ॥

मयासुर करील कन्यादान । वरी एक शक्ति देईल आंदण । सप्तकोटी मंत्रांचे गहन । सामर्थ्य असे जियेमाजी ॥ १२० ॥

ते निर्वाणसांगातीण शक्ती । तुज प्राप्त होईल लंकापती । महाशत्रूवरी निर्वाणी ती । प्रेरावी त्वा सत्य पै ॥ 1२१ ॥

ऐसे ऐकताचि रावण । परतला लिंग घेऊन । पूर्वस्थळासी आला जाण । तो गजानन गाई राखी ॥ 1२२ ॥

गजाननाचे स्तवन । देव करिती कर जोडून । म्हणती दिव्य लिंग सोडवून । स्थापी अक्षयी गणपती ॥ 1२३ ॥

ऐसा देवी प्रार्थिला एकदंत । तव रावणासी मूत्र लागले बहुत । पुढे पाऊल न घालवत । चरफडीत मूत्रभरे ॥ 1२४ ॥

भूमीवरी लिंग न ठेवावे । ऐसे पूर्वी सांगितले उमाधवे । हाती घेऊनि लघुशंकेस बैसावे । हेही कर्म अनुचित ॥ 1२५ ॥

तव तो सिद्धीबुद्धींचा दाता । विप्रवेषे गाई राखिता । त्यासी लंकानाथ म्हणे तत्त्वता । लिंग हाती धरी हे ॥ 1२६ ॥

विप्र म्हणे लंकापती । माझ्या गाई रानोरानी पळती । तुझ्या मूत्रशंकेस वेळ किती । लागेल हे न कळे मज ॥ 1२७ ॥

रावण म्हणे न लगता क्षण । येतो मूत्रशंका करून । विप्र म्हणे तीन वेळा बाहीन । न येसी तरी लिंग टाकीन भूमीवरी ॥ 1२८ ॥

अवश्य म्हणे लंकापती । लिंग देत विप्राच्या हाती । दूर जाऊन एकांतक्षिती । लघुशंकेस बैसला ॥ 1२९ ॥

अगाध गजमुखाचे चरित्र । जो साक्षात् अवतरला इंदिरावर । शिवउपासना करावया पवित्र । झाला पुत्र शंभूचा ॥ १३० ॥

असो रावणासी मूत्राचे पूर । लोटले न सांवरती अनिवार । एक घटिका लोटता इभवक्त्र । हाक फोडी गर्जोनी ॥ 1३१ ॥

माझ्या गाई गेल्या दूरी । हे आपुले लिंग घेई करी । रावण न बोलेचि निर्धारी । हस्तसंकेते थांब म्हणे ॥ 1३२ ॥

दुसरी घटिका झाली पूर्ण । हाक फोडी गजानन । एवं घटिका झाल्या तीन । कदापि रावण न उठेचि ॥ 1३३ ॥

जैसे पाखंडियाचे कुमत । न सरेचि वारिता पंडित । तैसे रावणाचे मूत्र न सरे सत्य । पुनः एकदंत हाक फोडी ॥ 1३४ ॥

राक्षसा आपुले लिंग सांभाळी । म्हणोनि ठेविले भूमंडळी । अक्षय स्थापिले कदाकाळी । ब्रह्मादिका उपटेना ॥ 1३५ ॥

पृथ्वीसहित अभंग । एकचि झाले दिव्य लिंग । रावण धावे सवेग । अशौच अपवित्र क्रोधभरे ॥ 1३६ ॥

लिंग उपटता डळमळी कुंभिनी । महाबळे दशमुख पाहे उपटोनी । परी न उपटे तयालागुनी । अखंड अभंग जाहले ॥ 1३७ ॥

गुप्त जाहला गजानन । गाई पृथ्वीत जाती लपोन । रावणे एक गाईचा कर्ण । धांवोनिया धरियेला ॥ 1३८ ॥

तोही न उपटे तयालागून । मग तेथेच केले लिंगपूजन । गोकर्ण-महाबळेश्वर तेथून । नाम जाण पडियेले ॥ 1३९ ॥

रावणमाता तेथे येऊन । ते नित्य करी शिवपूजन । आदिलिंग हे जाणोन । करिती अर्चन सुरऋषी ॥ १४० ॥

रावण कुंभकर्ण बिभीषण । तेथेच करिती अनुष्ठान । त्याच्या बळेकरून । देव जिंकले रावणे ॥ 1४१ ॥

मयासुर मंदोदरी आणि शक्ती । देता झाला रावणाप्रती । लक्ष पुत्र नातू गणती । सवा लक्ष जयाचे ॥ 1४२ ॥

इंद्रजिताऐसा पुत्र । अष्टादशाक्षौहिणी सेनाभार । जेथीच्या अनुष्ठाने अपार । रावण पावला संपत्ती ॥ 1४३ ॥

गौतम म्हणे राजोत्तमा । ऐसा गोकर्णीचा थोर महिमा । वर्णू न शके मघवा ब्रह्मा । येणे आम्हा तेथूनि जाहले ॥ 1४४ ॥

मिथुलेश्वराच्या यागाकारणे । आम्ही येत असता त्वरेने । अद्भुत एक वर्तले तुजकारणे । कथा तेचि सांगतो ॥ 1४५ ॥

एक वृक्ष न्यग्रोध विशाळ । त्याखाली आम्ही बैसलो सकळ । तो एक चांडाळीण अमंगळ । अति अपवित्र देखिली ॥ 1४६ ॥

सर्वरोगवेष्टित पूर्ण । जन्मांध गलितकुष्ठ भरले जाण । किडे पडले सर्वांगी व्रण । दुर्गंधी उठली चहूकडे ॥ 1४७ ॥

रक्तपिती भरोन । हस्तपाद बोटे गेली झडोन । परम कुश्चित कुलक्षण । कैचे अन्न उदक तियेते ॥ 1४८ ॥

दंतहीन कर्णहीन । गर्भाच तियेचे गेले लोचन । कर्ण नासिक झडोन । किडे पडले बुचबुचित ॥ 1४९ ॥

अंगींचे चर्म गेले झडोन । वस्त्र पडले गळोन । धुळीत लोळे चांडाळीण । पाप पूर्वीचे भोगीत ॥ १५० ॥

तिचा मरणकाळ जवळी आला जाण । वरते पाहिले आम्ही विलोकून । तो शिवे धाडिले दिव्य विमान । तियेलागी न्यावया ॥ 1५१ ॥

दशभुज पंचवदन । शिवदूत बैसले चौघेजण । कोटिसूर्यतेज विराजमान । प्रभा शशीसमान एकाची ॥ 1५२ ॥

कोणी अग्नितेजे विराजत । भालचंद्र शोभिवंत । दिव्य विमान लखलखीत । वाद्ये वाजती चतुर्विध ॥ 1५३ ॥

अष्टनायिका नृत्य करिती । किन्नर से गंधर्व शिवलीला गाती । गौतम म्हणे ऐक नृपती । मग तयाप्रती पूसिले ॥ 1५४ ॥

हे दिव्य विमान घेऊन । कोणाचे करू जाता उद्धरण । ते म्हणती तिया चांडाळिणीलागून । शिवे आणू पाठविले निजपदा ॥ 1५५ ॥

मग म्या तयांसी पुसिले । इणे पूर्वी काय तप केले । मग ते शिवदूत बोलिले । पूर्वजन्मीचा वृत्तांत ॥ 1५६ ॥

पूर्वी केकयनामा ब्राह्मण । त्याची कन्या सुमित्रा जाण । आपुल्या सौंदर्य गर्वेकरून कोणासही मानीना ॥ 1५७ ॥

ही बाळपणी विधवा झाली । तारुण्यमदे स्वधर्म विसरली । जारकर्म करू लागली । बापे शिकविल्या नायके ॥ 1५८ ॥

तो हे जाहली गरोदर । लोक निंदा करिती समग्र । मग बापे केश धरूनि सत्वर । बाहेर घातले इयेसी ॥ 1५९ ॥

मग ही हिंडता देशांतर । कोणीएक सभाग्य शूद्र । त्याणे इते स्त्री करूनि सत्वर । समग्र द्रव्य ओपिले ॥ 1६० ॥

तेथे अपत्ये झाली बहुत । ही अत्यंत मद्यमांसी रत । पुष्ट जाहली बहुत । घूर्णित लोचन उघडीना ॥ 1६१ ॥

शूद्र घेवोनि दासीदास । गेला क्षेत्री कृषिकर्मास । हे क्षुधित आठवूनि मांसास । शस्त्र घेवोनि चालिली ॥ 1६२ ॥

मद्ये माजली नुघडी लोचन । हा बस्तचि आहे म्हणोन । गोवत्साचे कंठी जाण । पापिणी सुरी घालीतसे ॥ 1६३ ॥

ते अट्टाहासे ओरडत । गाई त हंबरोनि अनर्थ करीत । इणे कंठ छेदोनि गृहात । वत्स नेले त्वरेने ॥ 1६४ ॥

डोळे उघडूनि पाहे पापिणी । मग गोवत्स ओळखिले ते क्षणी । तेव्हा तिणे शिव अ शिव उच्चारूनी । म्हणे करणी न कळता केली ॥ 1६५ ॥

मग अर्ध वत्समांस भक्षून । उरले टाकी बाहेर नेऊन । लोकांत उठविले पूर्ण । गोवत्स मारिले व्याघ्राने ॥ 1६६ ॥

त्यावरी ही काळे मृत्यु पावत । तो येऊनिया यमदूत । इयेस नेले मारीत । बहुत जाचिती निर्दयपणे ॥ 1६७ ॥

कुंभीपाकी घालिती । असिपत्रवनी हिंडविती । तप्तभूमीवरी लोळविती । स्तंभ कवटाळविती तप्त जे-का ॥ 1६८ ॥

चित्रगुप्तासी पुसे सूर्यनंदन । इचे काही आहे की नाही पुण्य । ते म्हणती शिवनाम उच्चारून । गोवत्सवध इणे केला ॥ 1६९ ॥

मग यमे दिधले लोटून । चांडाळयोनीत पावली जनन । गर्भांध कुश्चळ कुलक्षण । विष्ठामूत्रे भरली सदा ॥ १७० ॥

श्वानाचे उच्छिष्ट भक्षी जाण । तव मायबापे गेली मरोन । मग ही हाती काठी घेऊन । गांवोगांवी हिंडतसे ॥ 1७१ ॥

तो शिवरात्र पर्वकाळ लक्षून । गोकर्णक्षेत्राप्रती संपूर्ण । यात्रा चालली घोष गहन । नानाविध वाद्यांचा होतसे ॥ 1७२ ॥

शिवनामाचा घोष अपार । शिवभक्त करिती वारंवार । त्यांच्यासंगे ही दुराचार । चांडाळीही चालिली ॥ 1७३ ॥

गोकर्णक्षेत्रा गेली चांडाळी । पडली भद्रकाळीच्या देवळाजवळी । म्हणे मज अन्न द्यावे ये वेळी । बहुत पापिणी मी आहे ॥ 1७४ ॥

हाका फोडीत हात पसरून । तो ध्या प्रदक्षिणा करिती भक्तजन । एके बिल्वपत्र नेऊन । तिचे हाती घातले ॥ 1७५ ॥

ते त्रिदळ चांचपोन पाहत । मुखी घालावयाची नाही वस्त । म्हणोनि रागे भिरकावीत । ते पडत शिवलिंगावरी ॥ 1७६ ॥

शिवरात्रीस उपोषण । बिल्वदळे घडले शिवपूजन । शिवभक्तांसवे जागरण । घडले संपूर्ण चांडाळीस ॥ 1७७ ॥

शिवनामे गर्जती जन । हेही करीत तसेचि स्मरण । ती ही वडाखाली येऊन । पडली आहे चांडाळी ॥ 1७८ ॥

ऐसा तिचा पूर्ववृत्तांत । शिवगणी सांगितला समस्त । मग ती दिव्य देह पावोनि बैसत । शिवविमानी तेधवा ॥ 1७९ ॥

आपुले पूर्वकर्म आठवून । करू लागली शिवस्मरण । मग शिवगणी नेऊन । शिवपदी स्थापिली ॥ १८० ॥

गौतम म्हणे ऐक राया सादर । तू गोकर्णाप्रती जाई सत्वर । शिवरात्रीस पार्वतीपरमेश्वर । त्रिदळेकरूनि अर्ची का ॥ 1८१ ॥

ऐसे बोलोनि गौतममुनी । गेला जनकाच्या यागालागुनी । कल्माषपाद तेच क्षणी । गोकर्णक्षेत्री पातला ॥ 1८२ ॥

शिवरात्रीस दिव्य लिंग । मित्रसहराये पूजिले सांग । अंतरी सप्रेम अनुराग । उमारंग संतोषला ॥ 1८३ ॥

ब्रह्महत्येचे पातक विशेष । जाऊनि राव झाला निर्दोष । तो कैलासाहूनि आदिपुरुष । पाठवीत दिव्य विमान ॥ 1८४ ॥

विमानी बैसले शिवगण । परम तेजस्वी देदीप्यमान । अनंत विजांचे रस पिळोन । मूर्ति ओतिल्या वाटते ॥ 1८५ ॥

अनंत वाद्ये गर्जती एक वेळा । तेणे रंगसुरंग दाटला । दिव्य सुमनांच्या माळा । वर्षती वरून वृंदारक ॥ 1८६ ॥

मित्रसह दिव्य देह पावोन । झाला दशभुज पंचानन । इंदचंद्रादिपदे ओलांडून । नेला मिरवत शिवपदा ॥ ८७ ॥

सरूपता मुक्ति पावोन । शिवरूपी मिळाला आनंदघन । धन्य शिवरात्रिव्रत पावन । धन्य गोकर्ण शिवमंदिर ॥ 1८८ ॥

गौतमऋषि परम धन्य । तेणे इतिहास सांगितला पावन । धन्य श्रोते तुम्ही सज्जन । श्रवणी सादर बैसला ॥ 1८९ ॥

मानससरोवरवेष्टित । मराळ जैसे विराजित । की निधानाभोवते समस्त । साधक जैसे बैसती ॥ १९० ॥

तरी पंडित तुम्ही चतुर । तुमचे अवधान दिव्यालंकार । देवोनि गौरवा श्रीधर । ब्रह्मानंदेकरूनिया ॥ 1९१ ॥

श्रीमद्भीमातटविलासा । ब्रह्मानंदा आदिपुरुषा । श्रीधरवरदा कैलासविलासा । कथारस वदवी पुढे ॥ 1९२ ॥

श्रीशिवलीलामृत ग्रंथ प्रचंड । स्कंदपुराण ब्रह्मोत्तरखंड । परिसोत सजन अखंड । तृतीयाध्याय गोड हा ॥ १९३ ॥

॥ श्रीसांबसदाशिवार्पणमस्तु ॥ शुभं भवतु ॥

shri shiv leelamrut adhyay 3 shiv lilamrut